W dietetyce słowo „kaloria” najczęściej oznacza kilokalorię, czyli kcal. Naukowo 1 kcal = 1000 cal, a w układzie SI energię mierzy się w dżulach. Dlatego na etykietach żywności znajdziesz jednocześnie wartość w kcal i kJ.
Czym są kcal, cal i kJ?
Kilokaloria (kcal) to jednostka najczęściej używana do opisywania wartości energetycznej żywności. Gdy ktoś mówi, że produkt ma „200 kalorii”, zwykle ma na myśli 200 kilokalorii, a więc 200 kcal.
Kaloria (cal) jest tysiąc razy mniejsza. W ścisłym znaczeniu fizycznym 1 kcal odpowiada 1000 cal. W codziennym języku dietetycznym rozróżnienie to często zanika, dlatego określenia „kalorie” i „kilokalorie” bywają stosowane zamiennie.
Dżul (J) jest jednostką energii w Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar, czyli SI. Wartości używane na etykietach podaje się zwykle w kilodżulach, oznaczanych skrótem kJ. Przedrostek „kilo-” oznacza tysiąc, więc 1 kJ = 1000 J.
Najważniejsze przeliczniki można uporządkować w krótkiej tabeli:
| Jednostka | Nazwa | Wartość lub przelicznik |
|---|---|---|
| cal | kaloria | 1 cal = 4,184 J |
| kcal | kilokaloria | 1 kcal = 1000 cal = 4,184 kJ |
| J | dżul | jednostka energii układu SI |
| kJ | kilodżul | 1 kJ = 1000 J |
Na opakowaniach pojawiają się obie wartości, ponieważ kilodżul jest standardową jednostką naukową, natomiast kilokaloria pozostaje dobrze utrwalona w żywieniu i codziennych rozmowach o jedzeniu. Dla tej samej porcji nie są to dwie różne ilości energii, tylko dwa sposoby zapisania tej samej wartości.
Dlaczego „kaloria” oznacza zwykle kcal?
W fizyce kaloria była historycznie związana z ilością ciepła potrzebną do ogrzania wody. W klasycznym ujęciu 1 cal odnosiła się do ogrzania 1 grama wody o 1°C. Wartość energetyczna pożywienia jest jednak na tyle duża, że w dietetyce wygodniej stosuje się jednostkę tysiąc razy większą, czyli kilokalorię.
Stąd popularne skrócenie językowe. Zapis „500 kcal” odczytujemy jako „500 kalorii”, choć precyzyjnie należałoby powiedzieć „500 kilokalorii”. W konsekwencji:
- 1 kcal oznacza 1000 cal.
- „Kalorie” używane w rozmowach o diecie zwykle oznaczają kcal.
- „Cal” lub „cal” odnosi się do małej kalorii, używanej w ścisłym znaczeniu fizycznym.
- Wartość 200 kcal oznacza równocześnie 836,8 kJ i 200 000 cal.
Jak przeliczać kcal na kJ?
Do szybkich obliczeń wystarczy pomnożyć wartość podaną w kilokaloriach przez 4,18. Dokładny przelicznik wynosi 4,184, ale na co dzień zaokrąglenie do 4,18 daje bardzo zbliżony wynik.
Przykład dla produktu o wartości 200 kcal:
- Sprawdź wartość w kcal – w tym przypadku jest to 200 kcal.
- Pomnóż ją przez 4,18 – 200 × 4,18 = 836 kJ.
- Odczytaj wynik – produkt dostarcza około 836 kJ, dokładnie 836,8 kJ.
W drugą stronę, czyli z kJ na kcal, wartość w kilodżulach dzieli się przez 4,184. Przykładowo 1000 kJ to około 239 kcal. Na etykiecie nie trzeba jednak wykonywać tych obliczeń, ponieważ producent podaje obie wartości.
Dlaczego dżule są używane w nauce, a kcal w dietetyce?
Dżul jest jednostką układu SI i służy do opisywania energii w wielu dziedzinach, między innymi w fizyce, technice i energetyce. Definiuje się go jako jednostkę pracy, ale w praktyce oznacza także ilość przekazywanej energii.
Kaloria ma starsze, historyczne zastosowanie związane z ciepłem. Została mocno zakorzeniona w opisywaniu energii żywności, dlatego nadal jest powszechna w dietetyce. Można ją spotkać także w odniesieniu do energii dostarczanej przez składniki pożywienia, na przykład około 4 kcal przypadających na gram białka lub węglowodanów i około 9 kcal na gram tłuszczu.
Wartość w kcal nie opisuje masy produktu ani jego jakości odżywczej. Informuje wyłącznie o ilości energii przypisywanej danej porcji. O tym, jakie składniki odżywcze zawiera żywność, mówią pozostałe dane z tabeli wartości odżywczej.
Co zapamiętać?
Na opakowaniu traktuj kcal jako podstawową jednostkę używaną w codziennym liczeniu energii. 1 kcal = 1000 cal = 4,184 kJ, a „kalorie” w języku dietetycznym niemal zawsze oznaczają właśnie kilokalorie. Dwie liczby przy wartości energetycznej produktu przedstawiają tę samą energię w różnych jednostkach.
