Nutri-score – co to jest i jak czytać oznaczenia na produktach?

Nutri-Score to dobrowolny, pięciostopniowy system znakowania żywności, który w uproszczony sposób ocenia wartość odżywczą produktu w skali od A do E. Litera A na ciemnozielonym tle oznacza najkorzystniejszy bilans składników, a litera E na czerwonym tle wskazuje na przewagę składników, które warto ograniczać. W dalszej części wyjaśniamy, jak analizować te oznaczenia i na co zwracać uwagę podczas zakupów.

Czym jest Nutri-Score i skąd pochodzi?

Nutri-Score to system klasyfikacji żywności oparty na pięciokolorowej etykiecie, którą umieszcza się z przodu opakowania. Znak ten bywa też określany jako 5-Colour Nutrition Label, a w skrócie 5-CNL. Jego zadaniem jest dostarczenie szybkiej, ogólnej oceny wartości żywieniowej produktu spożywczego bez konieczności analizowania długiej tabeli składu.

System opracowano we Francji, a za jego powstanie odpowiada zespół naukowców zajmujących się epidemiologią żywienia. Po raz pierwszy wprowadzono go do obrotu w 2017 roku. Obecnie stosuje go dobrowolnie siedem krajów europejskich, a prace nad jednolitym oznakowaniem frontowym w całej Unii Europejskiej wciąż nie zostały zamknięte. W Polsce żaden przepis nie nakazuje producentom umieszczania tego znaku na opakowaniach.

Warto podkreślić, że oznaczenie to nie klasyfikuje żywności jako jednoznacznie zdrowej lub niezdrowej. Jego główna funkcja polega na umożliwieniu porównania dwóch podobnych produktów z tej samej kategorii, na przykład dwóch jogurtów owocowych, dwóch płatków śniadaniowych czy dwóch gotowych dań.

Jak wygląda skala Nutri-Score?

Skala Nutri-Score ma formę poziomego paska z pięcioma polami w różnych kolorach. Każde pole oznaczono inną literą alfabetu. Im dalej w lewo znajduje się ocena, tym korzystniejszy jest profil odżywczy produktu w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml.

Poszczególne klasy wyglądają następująco:

• klasa A – kolor ciemnozielony, zakres od -15 do -1 punktów,
• klasa B – kolor jasnozielony, zakres od 0 do 2 punktów,
• klasa C – kolor żółty, zakres od 3 do 10 punktów,
• klasa D – kolor pomarańczowy, zakres od 11 do 18 punktów,
• klasa E – kolor czerwony, zakres od 19 do 40 punktów.

Wynik punktowy oblicza się według skali Rayner’a, a cały algorytm bazuje na naukowo opracowanym modelu. Niski wynik całkowity świadczy o przewadze składników korzystnych, natomiast wysoki oznacza, że w produkcie dominują składniki uznawane za niekorzystne dla zdrowia.

Najlepsza możliwa ocena to A, czyli ciemnozielone pole na początku skali. Oznacza ona korzystny bilans składników w obrębie danej kategorii, a nie absolutną ocenę produktu.

Jak liczy się Nutri-Score?

Algorytm Nutri-Score porównuje ze sobą dwie grupy składników. Do pierwszej zalicza się te, których ilość w diecie warto ograniczać, a do drugiej te, które należy promować. Punktacja za każdy składnik zależy od jego zawartości w 100 gramach lub 100 mililitrach produktu.

Do składników niekorzystnych system zalicza:

• wartość energetyczną – punkty przyznawane od 0 do 10, najkorzystniej do 80 kcal na 100 g lub 100 ml, a najgorzej powyżej 800 kcal,
• cukry – punkty od 0 do 10, najkorzystniej do 4,5 g na 100 g lub 100 ml, a najgorzej powyżej 45 g,
• kwasy tłuszczowe nasycone – punkty od 0 do 10, najkorzystniej do 1 g na 100 g lub 100 ml, a najgorzej powyżej 10 g,
• sód – punkty od 0 do 10, najkorzystniej do 0,09 g sodu na 100 g lub 100 ml, a najgorzej powyżej 0,9 g.

Do składników korzystnych zalicza się natomiast białko, błonnik pokarmowy oraz zawartość warzyw, owoców, roślin strączkowych i orzechów. W ich przypadku punkty przyznawane są od 0 do 5, ale odejmuje się je od sumy punktów za składniki niekorzystne. Białko ocenia się najwyżej przy zawartości powyżej 8 g na 100 g lub 100 ml, a najniżej poniżej 1,6 g. Błonnik pokarmowy uzyskuje najlepszą punktację powyżej 3,5 g na 100 g lub 100 ml, a najgorszą przy 0,7 g lub mniej.

Przykład obliczenia dla jogurtu niskotłuszczowego

W przykładowym wyliczeniu dla niskotłuszczowego jogurtu suma punktów za składniki niekorzystne wyniosła 1. Złożyły się na to punkty za wartość energetyczną, cukry, kwasy tłuszczowe nasycone i sód. Suma punktów za składniki korzystne, czyli za białko, błonnik oraz udział warzyw, owoców i roślin strączkowych, wyniosła 2.

Ponieważ suma punktów niekorzystnych była niższa od 11, zastosowano prosty wzór: punkty niekorzystne minus punkty korzystne. Wynik końcowy to -1 punkt, co klasyfikuje jogurt do kategorii A. Taki system bilansowania składników ma pomóc w wyborze produktu o lepszym profilu odżywczym bez konieczności wykonywania skomplikowanych obliczeń.

Co zmieniło się w nowym algorytmie Nutri-Score?

Od 1 stycznia 2024 roku obowiązuje zaktualizowany algorytm Nutri-Score. Okres przejściowy na wymianę etykiet zakończył się z końcem 2025 roku, więc wszystkie oznaczenia widoczne obecnie na półkach sklepowych są obliczane według nowych zasad. Najważniejsza zmiana to podział produktów na trzy odrębne kategorie obliczeniowe.

Te kategorie to żywność ogólna, tłuszcze i oleje wraz z orzechami i nasionami oraz napoje. Dzięki temu produkt przestał konkurować punktami z całym rynkiem spożywczym, a jego wynik liczony jest wewnątrz własnej grupy. Mleko, jogurty pitne i napoje roślinne przeniesiono z kategorii żywności ogólnej do napojów, gdzie progi punktowe są ostrzejsze.

Które produkty zyskały lub straciły na zmianach?

Zmiany w algorytmie objęły przede wszystkim grupy produktów, wokół których toczyły się największe spory. Oliwa z oliwek, olej rzepakowy i olej słonecznikowy przesunęły się z oceny C do B, ponieważ wydzielono dla nich osobną kategorię tłuszczów. Tłuste ryby, takie jak sardynki i tuńczyk, awansowały z oceny B do A.

Woda pozostała jedynym napojem z oceną A. Napoje z substancjami słodzącymi przesunięto z kategorii B do przedziału od C do E. Z kolei przetwory z czerwonego mięsa otrzymały limit punktów za zawartość białka, co obniżyło ich końcową ocenę. Produkty pełnoziarniste zostały rozdzielone od zbóż oczyszczonych dzięki nowym progom dla błonnika.

Zestawienie najczęściej omawianych zmian przedstawia poniższa tabela.

Jakie są mocne i słabe strony Nutri-Score?

System Nutri-Score ma kilka istotnych zalet. Jest czytelny i nie wymaga zaawansowanej wiedzy żywieniowej. Pozwala szybko porównać dwa produkty z tej samej półki, na przykład dwa rodzaje płatków śniadaniowych czy dwa jogurty. Badania na różnych grupach społecznych, w tym studentach, osobach z niskimi dochodami i pacjentach z chorobami kardiometabolicznymi, potwierdzają, że oznakowanie to potrafi skierować wybór w stronę produktów o mniejszej kaloryczności, mniejszej zawartości sodu i tłuszczu.

Jednocześnie system ma wyraźne ograniczenia. Nie bierze pod uwagę witamin, związków mineralnych ani składników bioaktywnych. Nie uwzględnia stopnia przetworzenia produktu ani liczby składników na etykiecie. Ocena liczona jest na 100 g lub 100 ml, a nie na zwyczajową porcję, co bywa mylące w przypadku produktów spożywanych w całości od razu po otwarciu.

Przykładem jest serek śmietankowy, który mimo lepszej litery na opakowaniu potrafi dostarczyć w całej gramaturze więcej kilokalorii, kwasów tłuszczowych nasyconych i cukrów niż produkt oceniony niżej. Podobnie makaron pszenny i pełnoziarnisty potrafią otrzymać taką samą ocenę, choć różnią się znacząco zawartością błonnika i wpływem na reakcję glikemiczną. Ryż biały i brązowy również bywają oceniane identycznie, mimo odmiennego indeksu glikemicznego.

Nie można też porównywać liter między różnymi kategoriami produktów. Litera A na mrożonej pizzy i litera A na kaszy gryczanej opisują dwie różne rzeczywistości, ponieważ punktacja porównuje produkt do reszty jego grupy.

Co mówią badania naukowe?

Badania z lat 2024–2026 przynoszą mieszane wnioski. W europejskiej kohorcie EPIC obserwowano 345 533 osoby z siedmiu krajów przez średnio 12,3 roku. Gorsza jakość diety według zaktualizowanego profilu wiązała się z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. W metaanalizie badań kohortowych zbiorcze ryzyko zgonu przy gorszej jakości diety wyniosło 1,06 przy przedziale ufności 0,99–1,13.

Z drugiej strony badanie na reprezentatywnej próbie 1 035 Polaków wykazało, że sama widoczność etykiety nie poprawiła istotnie wyborów żywieniowych. Przy dwóch parach produktów przesunęła je nawet w niewłaściwą stronę – przy rybach iloraz szans gorszego wyboru wyniósł 11,56. Średnia znajomość systemu w tej grupie to 2,9 na 7 punktów. To pokazuje, że litera z frontu opakowania działa najlepiej jako filtr wewnątrz jednej półki, a nie jako samodzielne narzędzie edukacyjne.

Jak korzystać z Nutri-Score podczas zakupów?

W praktyce Nutri-Score sprawdza się przede wszystkim przy porównywaniu dwóch podobnych produktów z jednej kategorii. Nie powinien zastępować czytania składu ani analizy gramatury opakowania. Warto pamiętać, że ocena dotyczy 100 g lub 100 ml, a nie całego opakowania, które często zjadamy w całości.

Przydatne zasady podczas zakupów to:

• porównuj produkty tylko w obrębie jednej kategorii, bo od 2024 roku liczone są w osobnych grupach,
• sprawdź gramaturę opakowania, ponieważ mały serek czy batonik może mieć dobrą literę, ale dużo kalorii w całości,
• po literze przeczytaj skład, bo Nutri-Score nie mierzy stopnia przetworzenia,
• przy chorobach metabolicznych sprawdź parametr, który dotyczy Ciebie, na przykład indeks glikemiczny przy insulinooporności,
• nie traktuj litery jako usprawiedliwienia, bo produkt z oceną A zjedzony ponad zapotrzebowanie nadal daje nadwyżkę kaloryczną.

Najlepsze efekty w pracy z podopiecznymi przynosi traktowanie Nutri-Score jako filtra wstępnego, a nie ostatecznej oceny. Pierwsze widoczne zmiany w koszyku pojawiają się zwykle po dwóch do trzech tygodniach świadomych zakupów.

Nutri-Score działa dobrze w jednej roli: jako filtr wewnątrz jednej półki, przy porównaniu dwóch podobnych produktów. Nie zastępuje czytania składu ani analizy gramatury opakowania.

Jak poprawnie zapisywać nazwę systemu?

Poprawna forma to Nutri-Score, z łącznikiem i wielką literą w obu członach. W wyszukiwarkach pojawiają się też potoczne warianty, takie jak nutriscore, nitriscore czy nutroscore. Wszystkie dotyczą tego samego oznaczenia, ale w tekstach branżowych i naukowych stosuje się formę z łącznikiem.

Nazwa łączy angielskie słowo nutrition, czyli odżywianie, oraz score, czyli wynik lub ocena. W literaturze naukowej system bywa opisywany jako front-of-pack nutrition label, co oznacza etykietę z frontu opakowania. To odróżnia go od tradycyjnych tabel wartości odżywczej drukowanych z tyłu lub z boku produktu.